Bilişim ve Teknoloji Terimleri Dizini

HTML (Hyper-Text Markup Language) internetin standartlaşmış etiketleme dilidir. Günümüzdeki web sitelerinin neredeyse tamamının, bilgisayarımızdaki internet tarayıcılarında (örn: Internet Explorer, Firefox) görüntülenebilmeleri bu dil sayesinde mümkündür.

Bir web sitesi hazırlamak için HTML bilmek tasarımcının lehinedir, bunun yanında HTML kodlarını kendi otomatik olarak üreten ve size tamamen görsel olarak sayfa tasarlama imkanı veren yazılımlar da mevcuttur. Microsoft Frontpage ve Adobe Dreamweaver en bilinen görsel web sitesi hazırlama(WYSIWYG) yazılımlarıdır.

FTP(File Transfer Protocol), internet gibi bir ağda yer alan bir bilgisayardan dosya transfer etmeye yarayan ağ protokolüdür. Bu protokol TCP üzerinden çalışır. Bir FTP istemcisi, FTP sunucusuna bağlanarak dosya transfer edebilir, silebilir veya değiştirebilir.

Günümüzde her işletim sistemi üzerinde çalışan FTP istemcisi yazılımlar bulunmaktadır. Bu da şüphesiz ki bu protokolün kullanımını yaygınlaştırmaktadır. En çok tercih edilen FTP yazılımları şunlardır; SmartFTP, FlashFXP, Cute FTP ve Fİlezilla.

E-mail, İngilizce “electronic mail” yani elektronik posta kelimelerinden türetilmiştir. E-mail, adından da anlaşıldığı gibi elektronik yolla ve internet bağlantısı yardımıyla mesaj, resim vb. belgelerin gönderilmesini sağlar. İnternet e-mail sistemi SMTP(Simple Mail Transfer Protocol) tabanında çalışmaktadır.

E-mail adresleri genellikle aaa@bbb.com şeklinde alınmaktadır. Adres içinde yer alan aaa kısmı isim ve bbb kısmı e-mail sağlayıcısı olarak isimlendirilmektedir. Ücretsiz e-mail hizmeti veren binlerce internet sitesi bulunmaktadır. Bunlardan en sık tercih edilenler; Yahoo, Hotmail, Gmail, Lycos. Bunların dışında Türk internet kullanıcılarının tercih ettiği sitelerden birisi de Mynet.com’dur.

Not: E-mail sağlayıcıları .com dışında uzantılar da kullanabilmektedir.

Download(indirme), internet ağında yer alan bir bilgisayardan(sunucudan) kendi bilgisayarımıza veri transfer edilmesidir. Download işleminde resim, müzik, yazılım vb. veri türleri transfer edilebilir.

DNS(Domain Name System), insanlar tarafından kolaylıkla okunabilen internet adreslerini(domain) bilgisayarın anlayabileceği IP adresine dönüştüren veritabanı sisteminine verilen isimdir. DNS bir nevi telefon defteri gibi çalışmaktadır. Kişiler yerinde internet adresleri ve telefon numaraları yerinde IP adresleri yer almaktadir. Örneğin www.siteismi.com gibi bir internet adresi 208.77.188.166 gibi bir IP adresine dönüştürülür.

Del.icio.us, yani delicious(nefis) global “sık kullanılanlar” servisi sunan bir İnternet sitesi olarak tanımlanmaktadır. Kullanıcılar, hoşuna giden makale, haber, eğitim dokümanı vb adresleri Del.icio.us sitesinde “sık kullanılanlar” servisine eklerler ve istedikleri yerde bu başlıklara rahatlıkla ulaşabilirler. Bunun yanında tüm kullanıcıların eklediği adresler kullanılarak global “sık kullanılanlar” ve günün en çok işaretleneni gibi bilgiler de siteden takip edilebilir.

CSS(Cascading Style Sheet), bir dökümanın sunumu için geliştirilen bir tür işaretleme(markup) dilidir. Bu dil yaygın olarak HTML ve XHTML ile geliştirilmiş web sayfalarınına şekil vermede uygulanmakta, fakat herhangi bir XML dokümanı için de uygulanması mümkündür.

Web sayfalarında tercih edilme nedeni tasarımı standartlaştırıp, bir yerde yaz heryerde kullan imkanını sağlayabilmesidir. CSS dilinin 3. versiyonu için çalışmalar devam etmetedir ve bu dilin standartları World Wide Web Consortium (W3C) tarafından belirlenmektedir.

Çerezler, daha doğru bir tabirle web çerezleri, genellikle bir web sitesi tarafından kullanıcının isteği ile bazı metinlerin bilgisayarında kaydedilmesidir. Bu metinler genellikle web sitelerinde görülen “beni hatırla” seçeneği aktifleştirildiğinde web tarayıcısına gönderilir. Web tarayıcısı da çerezi gönderen siteye her girilişinde kaydedilen metinleri(genellikle kullanıcı adı ve şifre) siteye göndermektedir. Böylelikle üyelik isteyen sitelere otomatik giriş yapma şansımız olmaktadır.

Kullanıcı kolaylıkla web çerezi alımını kabul veya iptal edebilir. Web tarayıcısı ayarlarından bunu yapmak mümkündür.

Web çerezleri konusunda dilden dile dolaşan birçok şehir efsanesi mevcuttur. Web çerezlerinin virüsler gibi olduğu ve eklendiği bilgisayarın sabit diskinden veri silebildiği, popup mesajlara neden olduğu, spam maillerde kullanıldığı ve reklam gösterimi için kullanıldığı. Herşeyden önce çerezler çalıştırılabilir kodlar değil yalnızca metinlerden ibarettir, bu nedenle çerezlerin bilgisayarın sabit diskiden veri silmesi mümkün değildir. Çerezler kullanıcı istemediği sürece kullanıcıya ait bir bilgiyi elde edemez. Bunun yanında üçüncü-parti çerezler bazı yöntemlerle tarayıcınızda reklam gösterilmesini sağlayabilirler. Kullanıcıların web tarayıcılarında üçüncü-parti çerezleri iptal etmeleri de mümkündür.

Client kelimesinin bilgisayar dünyasındaki Türkçe karşılığı istemci olarak bilinmektedir. İstemci, uzaktaki bir  servise ya da bilgisayara(sunucu) ağ bağlantısı veya internet yoluyla erişen ve isteklerde bulunan yazılımlara verilen isimdir. Bu modele istemci-sunucu(client-server) modeli denilmektedir. Bu modele örnek olarak internet sitelerine kullanıcıların erişimi gösterilebilir. Kullanıcı(istemci) erişmek istediği sitenin ismini adres çubuğunda yazarak sunucuya istekte bulunmuş olur. Sunucu ise isteğe karşılık olarak gerekli bilgileri göndererek istemcinin web sitesini ekranda göstermesini sağlar.

Not: Pek alışılageldik bir durum olmasa da teknik olarak istemci ve sunucunun aynı bilgisayar üzerinde bulunması mümkündür.

Bcc, İngilizce “Blind Courtesy Copy veya Blank Carbon Copy” kelimelerinin baş harfleri kullanılarak oluşturulmuştur. Bu terim, aslında Cc terimiyle neredeyse aynı işleve sahiptir. Cc’de mailin kopyasını alan kişiler diğer gönderilen şahısları görebilirken Bcc’de sadece kendi mail adresini görebilirler.